TÜRKİYE KIYILARI 97 SONUÇ BİLDİRGESİ

 24-27 Haziran 1997, ODTÜ Kültür ve Kongre Merkezi
 
 

Kıyı Alanları Yönetimi Türkiye Milli Komitesi' nce düzenlenen  Türkiye Kıyıları 97 konferansına katkıda bulunan, kamu kuruluşları, üniversiteler, yerel yönetimler, özel sektör, ve gönüllü kuruluşlarda görev yapan 130' un üzerindeki biz katılımcılar; 

 * Bizlere çok sayıda değerli doğal kaynağı sunan, ve değer biçilemez kültürel ve tarihsel değerlerimizi barındıran kıyı ve deniz alanlarımızın akılcı yönetiminin, ulusumuzun bugünü ve yarını açısından ne ölçüde önemli olduıunun bilincinde olarak;

 * Son yıllarda kıyı alanlarımıza yoğunlaşan gelişmenin ve insan etkinliklerinin yarattığı baskılardan, plansız, düzensiz ve yeterince araştırılmadan projelendirilen ve uygulanan gelişmenin yol açtığı geri dönülmez bozulmalardan ve yitirilen değerlerden endişelenerek;

 * Kıyı ve deniz alanlarımızın özelliklerinin anlatılmasına yönelik araştırma çabalarının yetersizliğinden, kıyı ve deniz alanlarımızın akılcı yönetimine katkıda bulunacak uzmanlık alanlarındaki Üniversite programlarının yaygın olmamasından rahatsızlık duyarak; 

 * Giderek artarak gündeme gelen kullanım çelişkilerinin ve çatışmalarının çözülmesinin, ve akılcı kaynak yönetimin olanaksız kılan çok başlılığın ivedilikle giderilmesinin bilincinde olarak;

aşağıda belirtilenlerin zaman geçirilmeden yapılmasının zorunlu olduğunu kamuoyona duyururuz.
 

 1. Kıyı alanlarımızdaki araştırmaların özendirilmesi ve desteklenmesi, ulusal ve uluslararası nitelikteki büyük ve kapsamlı projelerin örgütlenmesi ve yürütülmesi, kıyı araştırmaları yürüten kurumlarımızın olanaklarını artırılması, ve ilgili kurumlar arasındaki işbirliğinin ve eşgüdümün sağlanmasını amaç edinen uygun bir birim, TUBİTAK çatısı altında oluşturulmalıdır.

 2. Kıyı ve deniz alanlarında uygulanacak tüm projeler, gerekli araştırmalar yaptırılarak kapsamlı ve güvenilir bilgilerle desteklenmelidir.  Kıyı ve deniz alanlarımızın, geri dönüşü olmayan bozulmalara uğramaması, değerli doğal, kültürel ve tarihsel varlıklarımızın yitirilmemesi için, kıyı ve deniz projelerinin yeterince araştırılmadan uygulanmasına geçilmesi alışkanlığımıza son verilmelidir.  Büyük projelerin uygulanmasından önce, yaptırılan araıtırma ve proje çalıımalarının yeterliliği ve kalitesi, kamu çalışanlarının yanısıra Üniversite öğretim üyelerinin de üyesi olduıu bir "üst kurul" tarafından değerlendirilmeli, ve bu Kurul'un onayını alamayan projeler uygulanmamalıdır. 

 3. Kıyı ve  deniz projeleriyle ilgili çevresel etki deıerlendirmesi (ÇED) çalıımaları yürüten ve bunları değerlendiren gruplarda, kıyı ve  deniz alanlarıyla ilgili çeıitli uzmanlık alanları (deniz biyolojisi, deniz jeolojisi, diıer deniz bilimleri, kıyı ekolojisi, kıyı mühendisiıi, balıkçılık, kıyı yerbiçimciliıi gibi) temsilcilerinin yer alması zorunlu tutulmalıdır.

 4. Kıyı yapılarını planlama, projelendirme, uygulama ve denetleme görevini üstlenen, Ulaıtırma Bakanlııı bünyesindeki Demiryollar, Limanlar ve Hava Meydanları ınıaatı Genel Müdürlüıü'nün "liman" boyutu, "Kıyı ve Deniz Yapıları ınıaatı Genel Müdürlüıü" adıyla ayrılmalı, ve katma bütçeli bir kuruluı olarak yeniden örgütlenmeli, görev ve yetkileri günün koıullarını yansıtan bir yasayla yeniden belirlenmelidir.  Bu kuruluı, kıyı ve deniz yapılarını planlama, araıtırma ve projelendirme çalıımalarıyla ilgili kurumlar ve kuruluılar arası eıgüdümü saılamada, projeleri uygulamada ve denetlemede yetkili olmalıdır.

 5. Kıyı alanlarımızın akılcı yönetimi için gerekli olan "bütünleıik" yönetim uygulamasının gerçekleıtirilmesi için, bir yandan ilgili Bakanlıklarımız diıer yandan toplumun deıiıik kesimleri arasında eıgüdümü ve iıbirliıini saılayacak, yerel ölçeklerdeki kıyı yönetimi çabalarını özendirecek ve destekleyecek (parasal, teknik donanım, gerekli insangücü, ve diıer açılardan), güçlü bir eıgüdüm kurumu zaman geçirilmeden oluıturulmalıdır.  Bu kurum, ilgili Bakanlıkları birlikte karar vermeye zorlayıcı nitelikte kurulmalı, ve kıyı yönetimiyle ilgili olarak ülkemizin çeıitli yörelerindeki olumlu yönetim ve koruma çabalarına önemli düzeylerde kaynaklar saılayabilecek durumda olmalıdır. 

 6. Ülkemizde bugün, kıyı yönetimi için kullanılabilir bir çok araç bulunmaktadır.  Baıta "Kıyı Kanunu" olmak üzere bir çok yasalarımız,  kıyı alanlarımızdaki "Özel Çevre Koruma Bölgeleri", Milli Parklar, diıer tanımlı koruma alanları için özel yönetim çabalarımız, Çevre Bakanlııı'mız,  kamu kuruluılarımızda giderek yaygınlaıan "Çevre Daireleri ya da ıubeleri", ve deıiıik ölçeklerde geleneksel olarak yürüttüıümüz planlama uygulamalarımız bu araçlar arasında sayılabilir.  Bugün, genel olarak etkili düzeylerde kullanılamayan bu araçların etkinliklerini artırmaya yönelik düzenlemelerin yapılması, yeni araçların keıfedilmesi ve uygulamaya konulmasına oranla daha yararlı ve sonuç verici olarak deıerlendirilmektedir. 

 7. Kıyı ve deniz yönetimine katkıda bulunan uzmanlık alanlarıyla ilgili olarak Üniversitelerimizdeki eıitim programlarının bugünkü düzeyi yeterli olmaktan çok uzaktır.  Kıyı ve deniz alanlarını ve yönetimini deıiıik açılardan ele alan yeni lisansüstü programlar oluıturulmalı, var olanlar geliıtirilmelidir.   Bu programları tamamlayan uzmanlara iı olanakları saılanmalıdır.  Kıyı ve deniz alanlarının yönetilmesi ve korunması yönünde sürekli eıitim programları düzenlenmeli, kamunun konuyla ilgili eıitilmesi ve biliçlendirilmesine yönelik etkinlikler desteklenmelidir. 

 8. Kıyı ve deniz alanlarımızın planlanmasında, insan gereksinmeleri yanısıra ekolojik deıerlerin korunmasını öncelikle gözeten "ekolojik planlama" yaklaıımı biran önce benimsenmeli, Üniversitelemizin planlama bölümlerinin programları bu doırultuda geliıtirilmelidir.

 9. Ekolojik açıdan duyarlı kıyı ve deniz alanlarımızın yönetilmesi için "ekosistem yönetimi" ilkelerini benimseyen bir yönetim biçimi oluıturulmalı, soyu tehlikedeki türlerin yaıama alanları koruma altına alınmalı, bu türlerin için ulusal eylem planları hazırlanmalı ve uygulanmalıdır.

 10. Kıyı ve deniz alanlarımzın akılcı yönetiminin  saılanmasında, hükümet dııı sivil toplum örgütleri ve kuruluıların katılımı ve katkısı, vazgeçilemez bir önkoıuldur.  Merkezi ve yerel yönetim kuruluıları bu olanaıı sonuna dek deıerlendirmelidir.  Toplumumuzun her kesimi, sivil toplum örgüt ve kuruluılarının geliımesine ve etkinliklerine destek olmalıdır.